Amaia 2017/04/03

Bitoriano Gandiaga Artetxe (Mendata, Bizkaia, 1928ko urriaren 8a - Arantzazu, Gipuzkoa, 2001eko otsailaren 21a) fraidea eta euskal poeta izan zen.

  • Gaztetatik hasi zen olerkiak idazten. Aldizkaritan kaleratu zuen Gandiagak olerki hainbat (180 inguru) edota multikopiaturiko sortetan zabaldu (175 inguru). 

  • Horiez gain sei liburu argitaratu zituen Gandiagak bere bizitzan: Elorri (1962), Hiru gizon bakarka (1974), Uda batez Madrilen (1977), Gabon dut anuntzio (1986), Denbora galdu alde (1985) eta Ahotsik behartu gabe. 

  • Euskal abeslariek Gandiagaren poema ugari musikatu (150etik gora) eta grabatu eta publikatu.

  • Garaikide zuen Gabriel Arestiren eragina ere nabari da olerki sozialak deiturikoetan. Existentzialismoaren arrastoa ere bai.
  • Mundua lehen pertsonan bereganatzen du. Ez da errealitatea jasotze hutsarekin konformatzen. Arazoek sorrarazten dioten larri-mina nabari zaio.
  •  
  • Etengabeko tenka erakusten du irudi poetikoetan: errealitatea/ametsa, desira/existentzia, landa/hiria. Haren krisiak kristau-fedean aurkitzen du sendabidea.
  • Gaietan zein moldeetan, gerraurreko olerkarien bideari eusten dio.

"Elorri"Liburu existentziala da; 80 bat poema bizi esperientziaren ingurukoak dira.

Arantza zorrotzak eta lore zuriak izaten dituen zuhaixka da elorria, Bizitzaren metafora gisa hartzen du Gandiagak, bizitzak ere nahigabe mingarrien artean tarteka pozaldiak izaten dituelako. 
Bizitza eramangarri egiteko euskarria Gandiagarentzat fedea da eta Elorri poema gogoeta horiek poema eginda; lirismoz betetako poema erlijiosoa, Arantzazuko naturan girotua.

Informazio gehiago:
http://www.gandiaga.com/
http://www.hiru.eus/eu/literatura-vasca/bitoriano-gandiaga-1928-2001

Gandiagak irakurritako olerkiak:
http://www.susa-literatura.eus/emailuak/gandiaga/

bitoriano gandiaga bilaketarekin bat datozen irudiak

Amaia 2017/03/15

ahalera taula bilaketarekin bat datozen irudiak
Ahalera egiteko aditz-forma bereziez gain, ahalezin eta 
nominalizazioa erabil litezke:

    "Etxera joan ahal gara"  
        "Ezin gara joan"  
     "Ez daukagu joaterik"

AHALERA:
 Honako testuinguruetan erabili ohi dugu: 

1- Gauza gertagarriak:  

       Lore-ontzia eror daiteke haizeak jotzen badu. 
       Oporretan nora joan gaitezkeen pentsatu behar dugu. 
    
Lehenaldian, sarritan bete ez diren egintzez aritzeko:

 Egin nezakeen lan hori, baina azkenean ez nuen egin. 

2- Baimenak, eskaerak, proposamenak... 
  Joan naiteke hemendik? Joan zaitezke, bai. 
  Egiteko hoberik ez dugunez, zinemara joan gaitezke.

3- Probabilitatea:  
    Zu izan zaitezke lapurra. (baliteke zu izatea) 

4- Aukera fisikoa:   
    Leihotik Serantes mendia ikus daiteke. (ikusten da) 

5- Ahalmen ebentuala (erronka):
    Neuk ere egin nezake horrenbeste. 


  • Modu eta denborari erreparatuz hiru era ditugu:
            ORAINALDIA --- dezaket            
            LEHENALDIA --- nezakeen 
            ALEGIZKOA --- nezake  

  •   Aditz-erroa erabili ohi da (ikus, har, egon): Eros- dezaket, etor- zaitezke...
  •   Ahalera erreal (naiteke) eta hipotetikoaren (ninteke) arteko aldea ez da gaztelaniaz   bezalakoa; hau da, naitekeren ordez ninteke erabiltzeko joera oso nabarmena da, batik bat     galderetan eta oso ziurrak ez diren ekintzetan. 
Ikus al zenezake gure etxea hor goitik? 
Joan liteke, baina ez du inongo as­morik. 
  
  •   Zuzenak dira:       Ez naiteke joan / ezin naiteke joan.  
  •   
  • Baldintza-ondorioa moduko esaldietan ez erabili ahalera, hobe  da ahal eta ezin     erabiltzea: 
 Aberatsa banintz, opari bana egin ahal izango nizueke 
                                           (opari bana egin niezazueke*].


NOMINALIZAZIOA erabiltzean kontutan hartu: 


  • Izan eta egon aditzekin inper­tsonala egiten dela, eta ukan eta eduki aditzekin pertsonala


      Badaukat joa­terik,    ez dago hori egiterik ...


  • Nominalizazioan -TzERIK nahiz -TzEA, biak erabil litezke.


Beraz: 


       Ezin naiz joan, ezin naiteke joan, ez naiteke joan, ez dut joaterik



ARIKETAK: 1, 2

Laguntzeko:  http://www.aditzak.com/

Amaia 2016/12/02


           

Amaia 2016/11/21


ZURE ORTOGRAFIA HOBETZEKO ONDOKO ESTEKAK ERABIL DITZAKEZU:

. Idaztarauak: s / x / z/ ts / tz / tx       . Ariketak / 1  / 2 / 3 / 4 / 5 

. "H" letraren erabilera                      . "H": ohiko akatsak          

. Arauak eta ariketak

. Akats ohikoenak: 1 / 2

. Birpasatzeko araudia

. Test-fitxak  

Ortografia lantzeko koadernoak ere eskuragarri dituzu: klik

Amaia 2016/10/27

JUNTADURA


MENDERAKUNTZA



Amaia 2016/10/19

Halloween jatorriz euskal festa bat da. Euskalduna bakarrik? Ez, noski, ia Europa osoarena, baina baita Euskal Herrikoa ere. Europako etorkinek eraman zuten Ameriketara, eta hemen ihartzen joan zen neurrian joan zen han sendotzen. Eta orain, Amerikarren festa dela pentsatuta hasi gara berriz ere ospatzen. Nortasun gutxikoak gara gero. 


Noski, hemen ez zaio inoiz Halloween deitu, Arimen eguna baizik. Toribio Etxebarriak idatzi zuen: “Animen egunian, oittura zarra zan Eibar-en, jan da eran tabernan eittia moskortu arte. Baita kaleko neska mutillak, alkarregaz, baserrixetan gastaña erriak jatia.” 

Mutrikun adinekoek gogoratzen omen dute gaztetan ortuetatik kalabazak lapurtu, hustu eta barruan kandelak jarrita kaleetan, atarietan jartzen zituztela. Badira urte batzuk Mutrikun Arimen egunaren ospakizuna berpiztu zutela: Gaba Beltza izendatu zuten, larunbat gauean finkatu eta izugarrizko indarra hartu du urte gutxitan. Marka da gero gure tradizioak Hollywood-i esker biziberritzea!

Neguko festen ezaugarri nagusietakoa etxez-etxeko (eta atez-ateko!) kuestazio erronda da (edo izan da). Gazte taldeek baserriz-baserri eta etxez-etxeko jira egiten dute, mozorrotuta (inauterietan) edo kantuan (Santa Eskean, Olentzerotan,...) eta jakiak, dirua edo goxokiak biltzen. 


Europa osoan ospatzen dira mota honetako neguko festak, eta Halloween horixe da funtsean. Eta eskatzeko hamaika formula desberdin erabiltzen dira, adibidez: "Aginaldo, aginaldo, urdaia bota ta ixilduko!" edo "emongo bozu emoizu, bestela ezetz esaizu, ate osteko haiziak hartzen amak ez gaitu bialdu!". Mutrikun, Gaba Beltzean, kalabazak atarietan jarri, eta esakera polita kantatzen zuten: "Xesteron kontra, animen alde...". Xestero Mutrikuko ehortzailearen izena omen zen. 

Nork esan du Halloween euskal ohitura zaharra ez denik? klik

Hainbat entzungai: ohitura zaharrak